📖 Giới thiệu khóa học

Làm quen với tiếng Mường theo Bộ chữ dân tộc Mường tỉnh Hòa Bình: 28 chữ cái, chữ ghép, nguyên âm, âm cuối, 5 thanh điệu, từ thông dụng và câu mẫu. Gồm 272 mục.

Tri ân:

Xin trân trọng tri ân cộng đồng gìn giữ tiếng Mường cùng các tác giả, nhà nghiên cứu và cơ quan xây dựng bộ chữ. Những đóng góp ấy có ý nghĩa quý báu trong việc bảo tồn và lan tỏa ngôn ngữ, đồng thời là cơ sở tham khảo cho khóa học này.

Từ vựng lấy từ ví dụ của Quyết định 2295/QĐ-UBND và mục tiếng Mường trên Wiktionary. Từ lấy từ Wiktionary phần lớn thuộc vùng Mường Bi, được viết lại theo quy tắc của bộ chữ; thẻ ghi kèm cách viết gốc khi khác.

Ô phiên âm theo bảng âm của bộ chữ: c là âm ch, ŋ là ng, ɲ là nh, ɛ là e, e là ê, ɔ là o, o là ô, ɤ là ơ, ɯ là ư, ʔ là tắc thanh hầu. Số nhỏ là tuyến điệu của thanh.

📖 28 chữ cái của Bộ chữ dân tộc Mường

Bộ chữ gồm 28 chữ cái: a, ă, â, b, c, d, đ, e, ê, g, h, i, k, l, m, n, o, ô, ơ, p, r, t, u, ư, v, w, x, z.

Các chữ q, s, y, f không thuộc bảng chữ cái; chỉ dùng khi ghi biến thể hoặc từ ngữ khác như IQ, SOS, XYZ, FBI. Tiếng Việt cũng dùng w, f, j theo cách đó.

Âm k ghi bằng chữ k ở đầu âm tiết và chữ c ở cuối âm tiết: ka (gà), đác (nước).

Ở các vùng trong tỉnh Hòa Bình thường có biến thể theo cặp âm đầu: b-p, đ-t, g-k, v-w, kl-tl, hr-r. Ví dụ vùng Mường Bi nói tlôốc (đầu), vùng Mường Khến nói klôốc.

📖 Chữ ghép ghi phụ âm

Ba tổ hợp phụ âm được ghi bằng hai chữ cái: kl, tl, hr.

Sáu phụ âm đơn cũng ghi bằng hai chữ cái: ch, nh, ng, kh, ph, th.

Tiếng Mường có một âm đệm /w/, ghi bằng chữ w. Tiếng Việt ghi âm đệm bằng o và u, như hoa quả.

📖 11 nguyên âm đơn và 3 nguyên âm đôi

Tiếng Mường có 14 nguyên âm: 11 nguyên âm đơn và 3 nguyên âm đôi.

Một số nguyên âm viết bằng hai chữ trước âm cuối: aa trước -ch, -nh; êê, oo, ôô, uu, ưư trước -nh, -ch, -ng, -c. Cách viết này để tránh ảnh hưởng từ cách đọc tiếng Việt, không phải để ghi nguyên âm dài.

Dấu thanh của chữ đôi đặt trên chữ thứ hai: thôốch, môộch.

📖 9 phụ âm cuối và 2 bán nguyên âm

Âm cuối gồm 9 phụ âm /p, t, c, k, m, n, ɲ, ŋ, l/ và 2 bán nguyên âm /w, j/.

Chữ ch ở cuối âm tiết ghi /c/, chữ c ghi /k/. Âm /w/ cuối viết w, âm /j/ cuối viết i: khaw (sao), kúi (heo (lợn)).

Âm cuối -l là nét riêng so với tiếng Việt: mọl (người), păl (bay), kấl (cấy).

📖 5 thanh của tiếng Mường

Tiếng Mường có 5 thanh. Phiên âm trong khóa ghi tuyến điệu bằng số nhỏ theo bảng của bộ chữ.

Bộ chữ quy định thanh 5 ghi bằng gạch dưới nguyên âm. Vì chưa có bộ gõ chữ Mường, các ví dụ trong văn bản tạm dùng dấu tiếng Việt, và khóa này cũng vậy: thanh 2 dấu huyền, thanh 3 dấu hỏi, thanh 4 dấu sắc, thanh 5 dấu nặng.

Cách phát âm thanh có thể khác nhau giữa các vùng nhưng đều quy về 5 thanh và ghi cùng một dấu.